De Nationale ombudsman heeft op 26 mei 2026 het rapport “Sta voor protest!” gepubliceerd. Hierin wordt geconcludeerd dat het demonstratierecht in Nederland onder druk staat en dat burgers steeds vaker obstakels ervaren wanneer zij gebruik willen maken van dit fundamentele recht. De ombudsman geeft een aantal aanbevelingen aan de lokale driehoeken.
Conclusies:
- Het demonstratierecht staat toenemend onder druk: De overheid focust zich toenemend op het beperken van overlast en het uitsluiten van risico’s. Deze focus ligt er niet alleen in de uitvoering maar ook vanuit de nationale politiek wordt deze wens groter. Hierdoor staat niet het faciliteren van de demonstraties maar het voorkomen van overlast en verstoring van de openbare orde centraal.
- De overheid maakt het burgers die (willen) demonstreren onnodig moeilijk: Demonstranten hebben meer het gevoel dat zij door de overheid in de gaten worden gehouden zonder dat duidelijk wordt met welke gevolgen dat zijn. Ook krijgen zij te maken met geweld (door politie of vijandig publiek) en in sommige gevallen worden ze vervolgd. Demonstranten verharden hierdoor of haken af. Hierdoor ontbreekt de stem van de burgers die zich niet meer –durven te- laten horen in het maatschappelijk debat.
- De rechtsbescherming van demonstranten is niet toereikend: Demonstranten hebben niet altijd een reële mogelijkheid om op te komen voor hun belangen, wanneer zij het niet eens zijn met de keuzes of het handelen van de overheid. En als burgers inzage willen in de gegevens die de overheid over hen heeft, blijft vaak onduidelijk welke gegevens over hen zijn verzameld en waarom.
Oproep: “Sta voor protest!”
De ombudsman benadrukt dat het demonstratierecht essentieel is voor een vrije en democratische samenleving. Daarom roept hij de overheid op dit recht actief te beschermen en te faciliteren. Extra wetgeving om demonstraties verder te beperken is volgens hem niet nodig.
Aanbevelingen voor de lokale driehoek
Op basis van het rapport zijn er duidelijke aandachtspunten voor de lokale driehoek:
Stel het grondrecht centraal:
- Behandel demonstreren primair als een fundamenteel recht, niet als een risico dat beheerst moet worden.
- Weeg beperkende maatregelen aantoonbaar en proportioneel.
Faciliteer in plaats van ontmoedig:
- Denk actief mee over locatie, route en veiligheid zodat protest mogelijk blijft.
- Voorkom onnodige administratieve of praktische drempels.
Wees transparant en voorspelbaar:
- Communiceer duidelijk over voorwaarden, besluitvorming en inzet van bevoegdheden.
- Geef inzicht in monitoring en gegevensgebruik om wantrouwen te verminderen.
Zet in op-escalatie en proportionaliteit:
- Kies bij inzet van politiecapaciteit voor de-escalatie als uitgangspunt.
- Voorkom onnodig gebruik van geweld of zware middelen.
Versterk rechtsbescherming:
- Zorg dat demonstranten tijdig en effectief bezwaar kunnen maken tegen besluiten.
- Borg dat besluiten goed gemotiveerd en toetsbaar zijn.
Investeer in vertrouwen en dialoog:
- Ga in gesprek met organisatoren vóór, tijdens en na demonstraties.
- Werk aan een relationele aanpak waarbij samenwerking centraal staat.
Publicatie
Lees hier het volledige rapport en de aanbiedingsbrieven aan de ministeries van BZK en JenV.
